Татарские пословицы и поговорки - Регина Нагимовна Ахмадишина

саней, а лето − для телеги

Кыш − кыямәт, яз − җәннәт

Зима − день расчета, лето − рай

Кыш − үги ана, яз − үз ана

Зима − мачеха, а весна − родная мать

Кышка каршы тиен дә запас җыя

К зиме даже белка запасается

Кышкы көннең җылынуына ышанма

Зимой на потепление не надейся

Кышкы көннәр җәйне әйтер, җәйге көннәр җайны әйтер

Зимние дни зовут лето, летние дни − покой

Кышның күзе караңгы: ни кисәң дә ярый

Зимние глаза − потёмки: что бы ни надел подойдёт

Кара көзнең кары ятмас

У чёрной осени не бывает снега

День, ночь

Төн кара булган саен, йолдыз яктырак янар

Чем ночь темней, тем ярче звезды

Төн чыкканчы җөн чыккан

Утро вечера мудренее, трава соломы зеленее

Төннең тынычлыгы − көннең куанычы

Ночной покой − дневная радость

Таң белән атып, көн белән батып

От заката до рассвета

Таңы атмаган төн булмас

Без рассвета и ночь не наступит

Төсең кара булса да, күңелең ак булсын

Даже если настроение плохо, пусть душа будет светла

Кешегә калган көн − таң атмаган төн

Оставленный на другого день − словно ночь без рассвета

Иртә торган – эшеннән куанган

Утро вечера мудренее / Утренная работа спорится

Иртә торганга ике өлеш

Для вставшего спозаранку − две порции

Иртә уңмаган кич уңмас, кич уңмаган һич уңмас

Что не поспело утром − и к вечеру не поспеет, что не поспело к вечеру – пропало

Иртә чыксаң − алдыңнан көн чыга, кич чыксаң − алдыңа төн чыга

Выйдешь спозаранку − встретишь день, выйдешь вечером − встретишь ночь

Баткан көннең аткан таңы бар

За закатом следует рассвет

Кич булмыйча бүгенге көнне мактама

Не хвали день покуда вечер не настал

Көн белән төн бер булмый

День ночи не равен

Иртәгәгә ышанып, бүгенге көнеңне кулдан ычкындырма

Надеясь на завтра, не упускай из рук сегодня

Иртәгәсе өчен ишәк кайгырган

По поводу завтра переживает лишь осёл

Дорога

Юлдан алда юлчы, өйдән алда күрше белеш

Перед дорогой узнай путника, а до дома – узнай соседа

Юлчыга янчык та авыр

Путнику и кошель втягость

Юрганыңа күрә аягыңны суз

По одеялу и ноги протягивают

Юлдашын ташлаган − юлда калыр

Бросивший попутчика − останется в дороге

Урау булса да юл яхшы, шадра булса да кыз яхшы

Дорога хороша, хоть и обходная; девка хороша, хотя и рябая

Жизненные ситуации

Үз хәсрәтем үземә җиткән

И своего горя достаточно

Ата алмаган җәя сайлар

Кто не может выстрелить, тот выбирает лук

Аткан ук кире кайтмас

Выпущенная стрела обратно не вернётся

Ашыккан су диңгезгә җитмәс

Торопливый ручей моря не достигнет

Аҗаган-кайнаган урын

Самое пекло

Авырлык күрмәгән рәхәтне белми

Не вкусивгоря, не узнаешь и радости

Авырткан тешкә тел тия

Язык всегда больной зубзадевает

Агач атка атландыру

Посадить в галошу

Агымга каршы йөзеп булмый

Против течения не поплывёшь

Адым-адым − юл булыр, тамчы-тамчы − күл булыр

Шаг за шагом будет путь, капля за каплей − озеро

Аерылган ил азар, кушылган ил − узар

Развалившаяся страна отстанет, воссоединившаяся – опередит

Адашкан кешедән юл сорама

Не спрашивай дорогу у заблудившегося

Аз булсын, яхшы булсын

Мал золотник, да дорог

Азагын күрсәтмәсәң, башын башлама

Не стращай началом, покажи конец

Аздан күп була, күптән юк була

Из малого получится многое, а из многого – ничего

Оясында ни булса, очкынында шул булыр

Что в гнезде, то и на себе

Начар арба юл боза, начар түрә ил боза

Плохая телега портит дорогу, плохой чиновник − портит страну

Начарны күрмәс борын, яхшының кадере юк

Плохого нос не узрел, а увидеть хорошее никто не созрел

Колакка киртеп куярга

Зарубить себе на носу / букв. “на ушах”

Кискән ипи кире ябышмый

Отрезанный ломоть обратно не приклеишь

Йокы тамак туйдырмый

Одним сном сытне будешь

Искега тимә, исең китәр

Кто старое помянет, тому глаз вон

Запас эчне тишми

Запас карман не тянет

Вактан эре җыела

Из мелкого собирается крупное

Буккатимәсәң ис чыкмый

Не трогай грязь, не испачкаешься

Беткә үч итеп тунны утка якмыйлар

На зло вшам шубы не сжигают

Авылыңда ни барны башка авылдан сора, өеңдә ни барны күршедән сора

Новости своей деревни узнаешь в соседней, новости своего дома узнаешь от соседей

Авызыңа салганны йота бел

Не откусывай больше того, что ты в состоянии проглотить

Аракы керсә, оят качар

Вино приходит − стыд уходит

Ашыккан ашка пешкән

Поспешишь − людей насмешишь

Авыр басканчы, җиңел калкадыр

Лёгок на подъём / Лёгкость наступает перед трудностью

Иелгән башны кылыч кисми

Топор склонённую головуне рубит

Изге урын буш булмас

Свято место пусто не бывает

Ике арада битараф

Нейтральный между двумя

Ике тамчы су кебек

Как две капли воды

Авылны макта, шәһәрдә тор

Хвали деревню, живи в городе

Агач күрке яфрак, әдам күрне − чүпрәк

Красота дерева спрятана листьях, человека − в одежде

Ач ирнең ачуы яман

Голодный муж − злой

Ачу йоту − тау йоту

Затаить обиду словногору проглотить

Андый бишкойрыкның (җилбәзәк, җиңел акыллы) бер койрыгын да тоталмыйсың

Такого пятихвостого и за один хвост не удержишь

Авызыңда кан булса да кеше алдында төкермә

Даже если рот полон крови – не стоит плевать перед людьми

Ана сөте белән кермәсә, тана сөте белән кермәс

То, что не вошло с материнским молоком, с коровьим уже не войдет

Ачык ишек, якты чырай

Открытые двери, приветливое лицо / Нет двери, которую бы не открыла любезность

Бал тәмле дә, корт чага

Мёд сладок, да пчёлы жалят

Балтасы суга төшкәндәй

Как в воду опущённый

Баскан җиреннән ут чыга

Где след, там и огонь

Без капчыкта ятмас

Шило в мешке не утаишь

Бияләй эченнән йодрык күрсәтмә

Кулак в рукавице не показывают

Башың карт булса да, йөрәген яшь булсын

Пусть сердце остаётся молодым даже с седой головой

Бүгенге ачуны иртәгәгә саклама

Не храни обиду до завтра