Российские солдаты-мусульмане в германском плену в годы Первой мировой войны (1914–1920) - Искандер Аязович Гилязов

заманнарда ничек итагать кыласыз, динегезгә ихтыярлык юк, мотлак, кысымчылык кылып, ризалап, сезне хәкарәт кылып, дин карендәшләреңез булган төрекләргә вә хәлифәнең гаскәрләренә каршы сугышка алып баралар, сез шул әзәли дошманнарыңызга итагать кылып, үзеңезне дуст күргән вә хәлифәнең дусты вә хәлифә берлән гаһед кылышып иттифак булган Германия патшалыгына, Германия гаскәренә каршы мылтык атасыз. Бу сугышта һәммә халык, дине өчен, ватаны өчен җаныны-малыны корбан кылып, үзләренең фани дөньялары вә ахирәтләре өчен сугышалар. Сез(нең) булса дөньяңызга да файдасы юк. Чөнки урыслар, галиб булсалар, сезне дәхи артыграк кысымчылыкка салырлар, динеңезне кысарлар, сезгә рәхәтлек бирмәсләр. Ахирәтеңезгә дә файдасы юк, чөнки дин Исламның зәгыйфьләнүе вә харабы өчен ничә йөз елдан бирле дошман булган урыслар, әгәр галиб булсалар (Алла күрсәтмәсен!), әүвәл мөселман хәлифәсене уртадан чыгарып юк кылырлар, дөньяның һичбер мәмләкәтендә мөселманның кадере вә хөрмәте калмас, мөселманлыкны бетерәчәкләр. Англичаннарның да, урысларның да максудлары мөселманлыкны бетермәктер, сез, шул дошманнарга ярдәм кылып, Ислам диненең хараблыгына тырышасыз.

Әй бичара мөселманнар, әй гафил бәндәләр! Шушы хәлләрне уйлаңыз, фикер кылыңыз, урысларга мәсьюн сонып, ничә көнлек дөнья өчен ахирәтеңезне сатмаңыз, дин карендәшләреңезгә каршы мылтык атмаңыз. Германия дәүләте, Германия хөкүмәте, Германия халкы мөселманнарның хакыйкый дустыдыр, чөнки мөселманнарның хәлифәсе булган гази солтан Мөхәммәт Рәшат хан хәзрәтләренең дусты вә гаһед кылышып иттифак булган дустыдыр, Германия падишаһлыгы һичбер заманда мөселманга дошман булган юк, бәлки һәрдаим мөмкин булган кадәр мөселманга ярдәм кылган, мөселманлыкның файдасын уйлаган, хәлифәнең гаскәренә һаман сугыш кораллары биргән. Хәлифә гаскәре арасында бик күп Германия офицерлары бар, шул тарика Германия дәүләте, Германия падишаһлыгы, Германия халкы мөселманнарның чын күңелдән хакыйкый дусты улып, һәрдаим мөселманнар файдасына иҗтиһад кыладырлар.

Әй мөселманнар! Сез гафил булмаңыз, дошманыңызга итагать кылып, дустыңызга каршы мылтык атмаңыз, дин Исламның хараблыгына сәбәп булмаңыз. Хак Тәгалә хәзрәтләренең газабына вә каһәренә мөстәхикъ булырсыз.

Бүген дошманнарга каршы җиһад һәр мөэмингә фарыз гайндер. Җиһадның фарыз гайн булган заманында, һәркем дин өчен сугышкан заманда сез үзеңезнең дин дошманнарыңызга итагать кылып әгълаи (…)[851]кяфер өчен сугышсаңыз, пәйгамбәр галәйһиссәлам хәзрәтләренең хозурында ни дип җавап бирерсез, Хак Тәгалә хәзрәтләренең хозурында ни йөзеңез берлән амәтемез дип әйтерсез? Менә сезгә чын күңелемез берлән хакыйкый дустлык йөзенннән нәсыйхәт кыламыз, сез динеңезнең хараблыгына сәбәп булмаңыз, ничә йөз сәнәләр урыс кулында ихтыярсыз ничә төрле кысымчанлыклар күрәсез, 20–30 миллион мөселман була торып, чирмеш-чуашлар кебек хәкыйрь-хур булдыңыз, җирләреңездән-суларыңыздан аерылдыгыз, шулай була торып, һәмишә шул дошманнарыңызга ничек итагать кыласыз? Бу золмәт, бу хәкарәттән үз динеңезне үзеңез аяк астына таптыйсыз. Әгәр бу гафиләттән уйган(ма)саңыз, дөнья вә ахирәттә хур вә хәкыйрь булырсыз.

Шуны яхшы белеңез: бу сүзләрне сезгә әгъла чын күңел берлән хакыйкый дустлык йөзеннән нәсыйхәт кылып әйтәбез. Валлаһи, Германия патшалыгының куәте һәр тарафта галибдер, хәзер дә Германиядә бер миллион рус әсире бар, дәхи 2–3 ел сугышырга тиярлек куәте бар, Германия коралы һәммә патшаларның коралларыннан артыктыр. Хәлифәнең гаскәре дә Дарданеллда җөмлә дошманнарына каршы галиб булып, инглизләрнең, французларның ничә сугыш көймәләрене батырдылар, никадәр дошман гаскәрләрене тәәллеф кылдылар. Хак Тәгалә дин исламга нәсыйрәт бирде, хәлифәнең гаскәре дөньяда иң куәтле булган дәрья гаскәрләренә каршы ничә айдан бирле сугыш кылып, галиб булып, муафыйк булып чыгачактыр. Шул хәлдә һәмишә сезләр тәмам Русия кул астында мазлум булып, хәкыйрь залил булып калырсыз. Без шул хәлләрне уйлап йөрәкләремез янадыр, сезгә шәфкать вә мәрхәмәт кыламыз. Хак Тәгалә сезләрне шул гафиләт уйкусыннан уйгатып, күзләрегезне ачып, хакыйкый дустларыңызны күрергә, әзәли вә әбәди дошманнарыңыздан сакланырга насыйп әйләсен. Амин!

2. Статьи из газеты «Эль-Джихад» («Әл-Җиһад»)

2.1. Как в Берлине справляли постные дни Рамазана и Байрама[852]

В сердце Европы, в Германии ещё никогда не приходилось встречать в большом количестве Мусульман. На этих днях 12 000 мусульман, сосредоточенных около Берлина, справили свой Байрам Намазэ. Германское правительство не только дало на это своё разрешение, оно даже пошло навстречу, оказав материальную поддержку. Халиф со своей стороны предоставил на Байрам известную сумму, так что была возможность угостить 12 000 человек чаем и разными сладостями. Ислам считает большой честью, что военнопленные сыны его имели благодаря дружелюбному отношению германского правительства возможность праздновать священные дни Байрама по принятому обычаю. Германцы приспособили всю лагерную жизнь к требованиям поста. Для совершения праздничных обрядов халиф прислал специально для этого шейха Хасана Фяхми, который среди 12 000 военнопленных мусульман в лагере Цоссен близ Берлина справлял Байрам Намазэ. Во время молебствия присутствовало много германских офицеров, которые по окончании торжественного богослужения поздравили пленных с праздником. После Байрам Намазэ состоялся торжественный обед, а солдатам-мусульманам была дана полная свобода. Состоялись разные игры и представления, и все были чрезвычайно довольны. Пленные собрали по собственной инициативе 400 марок в пользу Красного Полумесяца. Праздник ознаменовался присутствием следующих гостей: Посла Шейх-уль-Ислама, Его Пр. Турецкого посланника в Германии Хакки Паши[853], его секретаря Эдгем Бэга[854], турецких офицеров, которые в Германии изучают аэронавтику, многих представителей прессы и Германского правительства; кроме того присутствовало много господ, которые практически или теоретически интересуются Востоком. Для Ислама присутствие стольких высокопоставленных лиц на таком большом празднике составляет особенную честь, и мы снова видим, какая искренняя дружба соединяет Германию с Мусульманским Халифатом, и какое тёплое участие германский народ принимает в нашей жизни. Мы, мусульмане, должны всё это принять к сведению и обдумать. Такая любезность со стороны Германского народа должна у нас навсегда остаться в памяти. Дай нам Бог следующий Байрам здоровыми провести у себя на родине.

2.2. Послание султана[855]

1. Военнопленные мусульмане, отправляющиеся в престольный град, дабы принять участие в Джихаде, получат от турецкого правительства по окончании войны, и если того пожелают, подходящие земельные участки для поселения. Правительство окажет им помощь при постройке жилых домов и при устройстве хозяйства. Крестьяне среди них получат необходимые сельскохозяйственные орудия и домашний скот, а ремесленники — нужные инструменты и необходимый капитал для начала дела, они всё это получат безвозмездно, и их коснутся все облегчения, изложенные в других статьях.

2. Также будут приняты и те военнопленные, которые были столярами, машинистами, плотниками, аптекарскими помощниками, сапожниками, рабочими на железнодорожных заводах, виноделами или вообще занимались каким-либо ремеслом, а теперь согласны отправиться в Турцию, чтобы жить там всегда или только временно, в течение войны. Эта категория военнопленных не будет приобщена к Джихаду и не будет привлечена к воинской повинности, но будет немедленно размещена по разным местностям, где этим военнопленным будут отведены жилые помещения и сданы необходимые орудия и инструменты, а также помещения под лавки, виноградники и следуемые денежные суммы, чтобы они немедленно занялись